Zwolnienie z VAT przysługuje dziś przede wszystkim w dwóch sytuacjach: gdy przedsiębiorca mieści się w limicie dla zwolnienia podmiotowego albo gdy wykonuje czynności objęte zwolnieniem przedmiotowym. Na dzień 27 maja 2026 r. krajowy limit zwolnienia podmiotowego z VAT wynosi 240 000 zł wartości sprzedaży rocznie.

Najważniejsze informacje

1. Zwolnienie podmiotowe z VAT zależy głównie od wartości sprzedaży i od 1 stycznia 2026 r. opiera się na limicie 240 000 zł bez kwoty podatku VAT.
2. Zwolnienie przedmiotowe nie zależy od obrotu, lecz od rodzaju sprzedawanych towarów lub świadczonych usług wskazanych w ustawie o VAT i przepisach wykonawczych.
3. Nie każdy przedsiębiorca może korzystać ze zwolnienia podmiotowego, nawet przy niskim obrocie, ponieważ ustawa wyłącza niektóre towary i usługi.
4. Po przekroczeniu limitu zwolnienia podmiotowego VAT trzeba rozliczyć od czynności, którą ten limit został przekroczony.
5. Podatnik zwolniony z VAT nie odlicza VAT naliczonego od zakupów i zwykle nie wysyła regularnie JPK_VAT z deklaracją.

Kto jest zwolniony z VAT?

To, kto jest zwolniony z VAT, zależy od tego, z jakiego mechanizmu korzysta przedsiębiorca. Ustawa o VAT przewiduje bowiem dwa rozwiązania: zwolnienie podmiotowe z VAT oraz zwolnienie przedmiotowe.

Zwolnienie podmiotowe z VAT

Zwolnienie podmiotowe z VAT dotyczy przedsiębiorców, których wartość sprzedaży nie przekracza ustawowego progu. Od 1 stycznia 2026 r. limit zwolnienia podmiotowego wynosi 240 000 zł w skali roku. Jeśli prowadzisz działalność gospodarczą od początku roku, sprawdzasz, czy wartość sprzedaży bez VAT nie przekroczyła tego progu w poprzednim i bieżącym roku podatkowym.

Jeżeli zaczynasz działalność w trakcie roku, limit zwolnienia podmiotowego liczy się proporcjonalnie do okresu prowadzenia działalności. To ważne, bo nowa firma nie dostaje automatycznie pełnego rocznego limitu. Limit należy obliczyć proporcjonalnie do okresu prowadzenia działalności gospodarczej w danym roku podatkowym.

Do wartości sprzedaży nie wlicza się kwoty podatku VAT. Ustawa przewiduje też katalog czynności, których nie uwzględnia się przy wyliczaniu limitu. Dla wielu firm istotne jest to, że poza limitem pozostaje między innymi sprzedaż środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji.

Zwolnienie przedmiotowe

Zwolnienie przedmiotowe nie zależy od wysokości osiąganych przychodów ani od rocznego obrotu. Liczy się tu rodzaj prowadzonej działalności i charakter wykonywanych czynności. Jeżeli dana dostawa towarów albo usługa jest objęta zwolnieniem przedmiotowym, ta konkretna czynność jest zwolniona z VAT, ale nie oznacza to automatycznie, że pozostaje poza ewidencją lub rozliczeniami VAT. Jeżeli jednak przedsiębiorca obok sprzedaży zwolnionej przedmiotowo wykonuje także czynności opodatkowane, powinien ocenić, czy ta część sprzedaży może korzystać ze zwolnienia przedmiotowego czy musi rozliczać VAT.

W praktyce zwolnienia przedmiotowe często dotyczą wybranych usług medycznych, edukacyjnych, ubezpieczeniowych oraz części usług finansowych. Nie chodzi jednak o całe „branże”, lecz o konkretne czynności objęte określonymi warunkami. Dlatego zawsze trzeba sprawdzić podstawę prawną i zakres zwolnienia, zamiast zakładać, że każda działalność z danego sektora jest automatycznie zwolniona z VAT.

Zwolnienie podmiotowe z VAT a limit 240 000 zł

Sam limit zwolnienia brzmi prosto, ale w praktyce najwięcej błędów pojawia się właśnie przy jego liczeniu. Problemem bywa nie tylko wysokość sprzedaży, ale też to, co w ogóle należy do niej wliczyć.

Jak liczyć limit zwolnienia podmiotowego?

Limit zwolnienia podmiotowego VAT odnosi się do wartości sprzedaży bez kwoty podatku. To oznacza, że dla potrzeb zwolnienia podmiotowego z VAT nie bierzesz pod uwagę kwot brutto, tylko wartość sprzedaży w rozumieniu ustawy.

Jeśli firma działa przez cały rok, porównujesz wartość sprzedaży z limitem 240 000 zł. Jeżeli działalność rusza w trakcie roku, limit oblicza się proporcjonalnie. Dla przedsiębiorcy startującego 1 lipca limit będzie więc niższy niż dla firmy działającej od stycznia.

W 2026 r. ważna jest też zmiana przejściowa: część podatników, których sprzedaż w 2025 r. przekroczyła 200 000 zł, ale nie przekroczyła 240 000 zł, może korzystać ze zwolnienia w 2026 r. Wynika to z przepisów przejściowych związanych z podwyższeniem progu od 1 stycznia 2026 r.

Czego nie wlicza się do limitu?

Przy liczeniu limitu zwolnienia podmiotowego trzeba uważać na ustawowe wyłączenia. Ustawa o VAT przewiduje, że niektóre transakcje związane z nieruchomościami, usługi finansowe i usługi ubezpieczeniowe mogą nie wpływać na limit, jeżeli mają charakter transakcji pomocniczych. Osobną kategorią jest sprzedaż środków trwałych podlegających amortyzacji oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji.

To właśnie tutaj przedsiębiorcy często popełniają błąd: mylą zwykłą bieżącą sprzedaż z jednorazową sprzedażą składnika majątku firmy. Przy ocenie prawa do zwolnienia warto więc oddzielić podstawową działalność operacyjną od sprzedaży majątku firmowego.

Kto nie może korzystać ze zwolnienia podmiotowego?

Niski obrót nie wystarcza, jeśli rodzaj prowadzonej działalności wyłącza prawo do zwolnienia. Art. 113 ustawy o VAT zawiera katalog czynności, przy których przedsiębiorca musi obowiązkowo rozliczać podatek VAT albo nie ma prawa wybrać zwolnienia podmiotowego.

Usługi i towary wyłączone ze zwolnienia

W praktyce poza zakresem zwolnienia podmiotowego pozostają między innymi usługi prawnicze, usługi w zakresie doradztwa oraz usługi jubilerskie. Ustawa przewiduje przy tym wyjątek dla doradztwa rolniczego związanego z uprawą i hodowlą roślin oraz chowem i hodowlą zwierząt, a także ze sporządzaniem planu zagospodarowania i modernizacji gospodarstwa rolnego.

Wyłączenia dotyczą też określonych dostaw towarów. Wśród nich są między innymi nowe środki transportu, tereny budowlane oraz towary opodatkowane podatkiem akcyzowym. Ustawowy wyjątek w tej grupie nie ma jednak charakteru ogólnego. Wyjątek obejmuje energię elektryczną, wyroby tytoniowe oraz samochody osobowe inne niż nowe środki transportu, przy czym wymóg zaliczenia do środków trwałych podlegających amortyzacji dotyczy samochodów osobowych.

Zwolnienie nie zawsze wyłącza inne obowiązki

Zwolnienie z VAT nie oznacza, że firma przestaje być podatnikiem w systemie podatku od towarów i usług. Nadal wykonuje czynności podlegające opodatkowaniu, tylko korzysta z jednego z przewidzianych zwolnień. W praktyce trzeba więc dalej pilnować rodzaju sprzedaży, momentu utraty prawa do zwolnienia, zasad fakturowania i kontaktu z urzędem skarbowym.

Rezygnacja ze zwolnienia jest skuteczna po zawiadomieniu przed początkiem miesiąca, ale przy rezygnacji od pierwszej czynności (dla startujących w trakcie roku) – zawiadomienie musi być złożone przed dniem wykonania tej czynności.

Zwolnienie z VAT a firmy z innych państw UE

Od 1 stycznia 2025 r. działa też procedura szczególna SME dla małych przedsiębiorstw z Unii Europejskiej. To ważne uzupełnienie odpowiedzi na pytanie, kto może skorzystać ze zwolnienia z VAT, bo mechanizm nie dotyczy już wyłącznie firm z siedzibą w Polsce.

Kiedy przedsiębiorca z innego państwa UE może korzystać ze zwolnienia w Polsce?

Przedsiębiorca, który ma siedzibę działalności gospodarczej w innym państwie członkowskim UE, może ubiegać się o zwolnienie z VAT w Polsce w ramach procedury SME, jeżeli spełnia warunki przewidziane dla tej procedury. Kluczowe są tu: próg UE 100 000 EUR, uzyskanie numer EX, nie przekroczenie progu krajowego z art. 113 ust. 1 (240 000 zł od 2026 r.) oraz nie wykonywanie czynności wyłączonych z art. 113 ust. 13.

W praktyce oznacza to, że przy ocenie prawa do zwolnienia trzeba dziś patrzeć nie tylko na krajowe zwolnienia podmiotowe i przedmiotowe, ale także na transgraniczny mechanizm dla małych przedsiębiorstw z UE. Dla części firm działających poza Polską, ale sprzedających na terytorium kraju, to właśnie procedura SME będzie właściwą ścieżką korzystania ze zwolnienia.

Co się dzieje po przekroczeniu limitu?

Najczęściej zadawane pytanie nie dotyczy samego prawa do zwolnienia, lecz momentu jego utraty. Tu przepisy są precyzyjne: zwolnienie podmiotowe traci moc począwszy od czynności, którą przekroczono limit.

Od kiedy trzeba rozliczać VAT?

Jeżeli wartość sprzedaży przekroczy limit zwolnienia podmiotowego, opodatkowaniu podatkiem VAT podlega już ta czynność, która spowodowała przekroczenie progu. Nie działa tu zasada „od następnego miesiąca” ani „od kolejnej faktury”. To ważne zwłaszcza dla firm, które wystawiają wiele dokumentów pod koniec miesiąca i łatwo mogą przeoczyć graniczny moment.

Po utracie zwolnienia przedsiębiorca nadal pozostaje podatnikiem w rozumieniu ustawy o VAT, ale od tego momentu powinien rozliczać VAT jako czynny podatnik, prowadzić ewidencję VAT i składać odpowiednie rozliczenia. W praktyce oznacza to wejście w pełne obowiązki właściwe dla czynnego podatnika VAT.

Powrót do zwolnienia

Powrót do zwolnienia podmiotowego z VAT jest możliwy, ale nie od razu. Zasadą jest, że można ponownie skorzystać ze zwolnienia nie wcześniej niż po upływie roku, licząc od końca roku, w którym utracono prawo do zwolnienia albo z niego zrezygnowano. W 2026 r. trzeba jednak pamiętać o szczególnej sytuacji podatników objętych przepisami przejściowymi po podniesieniu limitu do 240 000 zł.

Czy zwolnienie z VAT się opłaca?

Nie ma jednej odpowiedzi dobrej dla każdej firmy. Zwolnienie z VAT bywa korzystne dla przedsiębiorcy sprzedającego głównie klientom detalicznym, bo cena końcowa może być niższa niż u konkurenta będącego czynnym podatnikiem VAT. Z drugiej strony podatnik zwolniony z VAT nie odlicza podatku od zakupów, inwestycji, sprzętu czy usług obcych.

Przy relacjach B2B przewaga zwolnienia często maleje, bo kontrahent będący czynnym podatnikiem VAT zwykle patrzy na cenę netto i możliwość odliczenia kwoty podatku. Wtedy brak VAT na fakturze nie zawsze jest atutem handlowym. Dlatego decyzję warto powiązać z modelem sprzedaży, planowanymi zakupami i tym, czy firma inwestuje w środki trwałe.

Dla przedsiębiorcy współpracującego z księgowością online duże znaczenie ma też bieżąca kontrola wartości sprzedaży. W takim kontekście rozwiązania do obiegu dokumentów i współpracy z księgowością, jak Symfonia eBiuro dla firm, pomagają szybciej wychwycić moment, w którym zwolnienie podmiotowe z VAT przestaje być bezpieczne.

Praktyczne sytuacje w firmie

W codziennym biznesie o błędzie zwykle nie decyduje sama znajomość limitu, lecz moment, w którym przedsiębiorca źle oceni swoją sprzedaż albo profil usług.

Przykład 1

Właścicielka małego studia graficznego sprzedaje głównie usługi firmom i przez większość roku korzysta ze zwolnienia z VAT. Jesienią kupuje nowy sprzęt i oprogramowanie za dużą kwotę. W takiej sytuacji zwolnienie przestaje być oczywistą korzyścią, bo firma nie odliczy VAT od kosztownych zakupów.

Przykład 2

Przedsiębiorca rozpoczął działalność gospodarczą we wrześniu i założył, że skoro pełny limit wynosi 240 000 zł, może spokojnie wystawiać faktury do tej wysokości. Dopiero przy zamknięciu miesiąca księgowa zauważyła, że limit powinien być policzony proporcjonalnie do okresu prowadzenia działalności gospodarczej, więc przekroczenie nastąpiło wcześniej.

Podsumowanie

Zwolnienie z VAT może wynikać z dwóch różnych podstaw: z limitu sprzedaży albo z rodzaju wykonywanych czynności. W 2026 r. kluczowy dla krajowego zwolnienia podmiotowego z VAT jest limit 240 000 zł, ale sam obrót nie rozstrzyga wszystkiego. Równie ważne są rodzaj prowadzonej działalności, katalog ustawowych wyłączeń, prawidłowe liczenie wartości sprzedaży, transgraniczna procedura SME dla części firm z UE i pilnowanie momentu utraty zwolnienia. Dla firmy bezpieczna decyzja nie powinna opierać się wyłącznie na haśle „nie przekraczam limitu”, lecz na realnej ocenie modelu sprzedaży, kosztów i obowiązków wobec urzędu skarbowego.

FAQ

Kto jest zwolniony z VAT?

Ze zwolnienia z VAT mogą korzystać podatnicy objęci zwolnieniem podmiotowym, jeśli spełniają warunki dotyczące limitu sprzedaży i nie wykonują czynności wyłączonych ze zwolnienia, a także podmioty wykonujące konkretne czynności objęte zwolnieniem przedmiotowym wskazanym w ustawie o VAT.

Ile wynosi limit zwolnienia podmiotowego z VAT w 2026 roku?

Limit zwolnienia podmiotowego z VAT od 1 stycznia 2026 r. wynosi 240 000 zł wartości sprzedaży bez kwoty podatku.

Czy każdy przedsiębiorca z niskim obrotem może korzystać ze zwolnienia z VAT?

Prawo do zwolnienia podmiotowego nie przysługuje każdemu przedsiębiorcy z niskim obrotem, ponieważ ustawa o VAT wyłącza z tego rozwiązania między innymi niektóre usługi prawnicze, usługi w zakresie doradztwa, usługi jubilerskie oraz wybrane dostawy towarów.

Czy po przekroczeniu limitu VAT trzeba rozliczyć dopiero od następnego miesiąca?

Po przekroczeniu limitu zwolnienie podmiotowe traci moc od czynności, którą próg został przekroczony, więc obowiązek rozliczenia VAT powstaje już przy tej konkretnej sprzedaży.

Czy podatnik zwolniony z VAT składa deklaracje VAT?

Podatnik korzystający ze zwolnienia podmiotowego z VAT albo wykonujący wyłącznie czynności objęte zwolnieniem przedmiotowym zwykle nie wysyła regularnie JPK_VAT z deklaracją, chyba że występują szczególne sytuacje wynikające z przepisów.

Czy firma z innego państwa UE może korzystać ze zwolnienia z VAT w Polsce?

Przedsiębiorca z siedzibą w innym państwie członkowskim UE może korzystać ze zwolnienia z VAT w Polsce w ramach procedury SME, jeżeli spełnia warunki tej procedury, w tym mieści się w unijnym limicie 100 000 euro rocznego obrotu w UE i otrzyma numer identyfikacyjny EX.

 

Komu przysługuje przedmiotowe zwolnienie z VAT?

Podatku od towarów i usług nie muszą opłacać także przedsiębiorcy, którzy świadczą usługi zwolnione z VAT. Korzystają oni bowiem z tzw. zwolnienia przedmiotowego. Jego zakres został uregulowany na mocy art. 43 ust. 1 ustawy o VAT. Zgodnie z treścią tego przepisu obejmuje ono:

• usługi medyczne świadczone przez lekarzy, stomatologów, pielęgniarki i położne, a także psychologów,
• usługi edukacyjne oferowane przez nauczycieli,
• usługi nauczania języków obcych,
• niektóre usługi finansowe.

Ustawa nie przewiduje przy tym dodatkowych wymogów, jakie musi spełnić podatnik, by uzyskać prawo do zwolnienia przedmiotowego z VAT. Nie obowiązuje tu również limit przychodów. Jeśli zatem podatnik świadczy wyłącznie usługi objęte zwolnieniem, nie musi rejestrować się do VAT. Nie składa również deklaracji podatkowych.

Kiedy podatnik traci prawo do zwolnienia VAT?

Podatnik, o którym mowa w art. 113 ust. 1 ustawy o VAT, traci prawo do zwolnienia podmiotowego po przekroczeniu dopuszczalnego limitu przychodów. W takiej sytuacji, musi on nie tylko zarejestrować się jako podatnik czynny, lecz również naliczać podatek od każdej kolejnej transakcji. Jeśli jego przychody z działalności nie przekroczą równowartości 2 mln euro, ma jednak prawo do rozliczania VAT metodą kasową oraz w cyklach kwartalnych. Przedsiębiorca musi zarejestrować się do VAT i odprowadzać podatek także wówczas, gdy oprócz usług zwolnionych przedmiotowo, oferuje także inne usługi podlegające opodatkowaniu.

Czy podatnik zwolniony z VAT może wystawiać faktury?

Obowiązek wystawiania faktur dotyczy przede wszystkim transakcji podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Przedsiębiorca korzystający ze zwolnienia podmiotowego lub przedmiotowego z VAT, powinien zatem dokumentować wszystkie zdarzenia gospodarcze za pomocą rachunków. Przepisy przewidują jednak, że na żądanie klienta, ma on obowiązek wystawić fakturę. Więcej na ten temat piszemy w poradniku: faktura bez VAT – co to jest i kto może ją wystawić.