Skierowanie na badania lekarskie – wzór z omówieniem, zasady

Skierowanie na badania lekarskie to dokument, który pracodawca ma obowiązek wystawić, aby pracownik mógł przejść badania medycyny pracy. Bez niego lekarz nie wyda orzeczenia, a pracownik nie może zostać dopuszczony do wykonywania obowiązków. Wzór skierowania na badania lekarskie został określony w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie przeprowadzania badań lekarskich i należy go wypełniać zgodnie z przepisami – dopuszczalne jest jedynie uzupełnianie wymaganych danych.

Najważniejsze informacje w skrócie:

• Skierowanie na badania lekarskie to dokument wymagany do przeprowadzenia profilaktycznych badań pracownika (wstępnych, okresowych lub kontrolnych) u lekarza medycyny pracy.
• Na jego podstawie lekarz medycyny pracy realizuje badania i ocenia, czy istnieją przeciwwskazania do pracy w warunkach wskazanych przez pracodawcę.
• Skierowanie na badania lekarskie wystawia pracodawca, wskazując w nim rodzaj badania, stanowisko pracy i czynniki szkodliwe/uciążliwe.
• Badanie realizowane na podstawie skierowania do lekarza medycyny pracy kończy się wydaniem orzeczenia lekarskiego, które wskazuje czy dany pracownik jest zdolny do pracy na konkretnym stanowisku.
• Skierowanie na badania medycyny pracy powinno uwzględniać wyniki pomiarów czynników szkodliwych i odnosić się do oceny ryzyka zawodowego, co pomaga lekarzowi dobrać właściwy zakres badań.
• Procedura wystawiania i wykorzystania skierowania na badania lekarskie do lekarza medycyny pracy wynika z art. 229 Kodeksu pracy oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników.

Badania lekarskie pracownika – czym są i kiedy należy je wykonać

Badania lekarskie pracownika to obowiązkowe badania profilaktyczne przeprowadzane przez lekarza medycyny pracy. Ich celem jest potwierdzenie, że dana osoba nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na określonym stanowisku i w warunkach opisanych przez pracodawcę.

Podstawą prawną obowiązku kierowania pracowników na badania jest art. 229 Kodeksu pracy oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy.

Na badania medycyny pracy należy skierować pracownika w trzech sytuacjach:

• przy zatrudnianiu nowej osoby lub przeniesieniu na stanowisko z innymi warunkami pracy (badania wstępne),
• w terminach wskazanych przez lekarza w orzeczeniu (badania okresowe),
• po chorobie trwającej dłużej niż 30 dni (badania kontrolne).

Ważne: Pracodawca nie może dopuścić do pracy osoby bez aktualnego orzeczenia lekarskiego. Brak badań naraża firmę na kary ze strony Państwowej Inspekcji Pracy oraz odpowiedzialność w razie wypadku.

Przeczytaj również: Badania kontrolne po zwolnieniu lekarskim

Czym jest skierowanie na badania lekarskie?

Skierowanie na badania lekarskie to dokument wystawiany przez pracodawcę, który umożliwia pracownikowi odbycie obowiązkowych badań w ramach medycyny pracy. Zawiera dane osobowe pracownika, informacje o stanowisku oraz opis warunków pracy – w tym czynniki szkodliwe, uciążliwe lub niebezpieczne.

Podstawą do wystawiania skierowań jest art. 229 Kodeksu pracy oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia określające wzór dokumentu (załącznik nr 3a).

Ważne: Skierowanie nie jest formalnością – to podstawa do wydania orzeczenia lekarskiego. Bez tego dokumentu lekarz nie przeprowadzi badań, a pracodawca nie ma prawa dopuścić pracownika do pracy.

Rodzaje badań lekarskich

Pracodawca kieruje pracowników na trzy rodzaje badań profilaktycznych:

• badania wstępne – wykonywane przed rozpoczęciem pracy na nowym stanowisku lub przy zmianie warunków narażenia na czynniki szkodliwe lub uciążliwe.
• badania okresowe – przeprowadzane regularnie, zgodnie z terminami wyznaczonymi przez lekarza medycyny pracy na podstawie orzeczenia.
• badania kontrolne – obowiązkowe po dłuższej chorobie (zazwyczaj po 30 dniach nieobecności), zanim pracownik zostanie dopuszczony do dalszej pracy.

Ważne jest to, że terminy badań okresowych zawsze ustala lekarz medycyny pracy, a nie sam pracodawca czy pracownik.

Ile egzemplarzy skierowania na badania lekarskie pracownika należy wystawić?

Skierowanie na badania lekarskie sporządza się w dwóch egzemplarzach:

• jeden otrzymuje pracownik i przekazuje lekarzowi medycyny pracy,
• drugi pozostaje w dokumentacji pracownika.

Dodatkowo pracodawca powinien zachować kopię skierowania w aktach osobowych – razem z późniejszym orzeczeniem lekarskim.

Ważne: Brak skierowania w aktach osobowych może być potraktowany jako naruszenie obowiązków dokumentacyjnych w razie kontroli PIP.

Przeczytaj również: Obliczanie wynagrodzenia chorobowego krok po kroku – sprawdź, jak to zrobić! – Symfonia

Co powinno zawierać skierowanie na badania lekarskie?

Skierowanie ma ściśle określony układ i zawiera informacje, które są niezbędne lekarzowi do oceny czy pracownik może wykonywać swoje obowiązki w danym środowisku pracy.

W dokumencie powinny znaleźć się:

1. Dane pracownika

• imię i nazwisko,
• numer PESEL – jeżeli pracownik go nie posiada, należy podać serię i numer dokumentu tożsamości,
• w przypadku osoby przyjmowanej do pracy – można zamiast PESEL wpisać datę urodzenia,
• adres zamieszkania osoby kierowanej – zarówno przy przyjęciu do pracy, jak i dla pracownika już zatrudnionego.

2. Stanowisko pracy

Należy wskazać stanowisko (lub stanowiska), na których będzie zatrudniony pracownik.

3. Opis wykonywanych prac i warunków zatrudnienia

Tutaj wpisujemy:

• podstawowe czynności, które pracownik będzie wykonywał,
• sposób i czas ich wykonywania (np. praca przy komputerze przez 6 godzin dziennie, praca fizyczna w pozycji stojącej przez 4 godziny),
• orientacyjną liczbę godzin – dziennie, miesięcznie lub rocznie.

4. Występujące czynniki w środowisku pracy

To najważniejsza część skierowania. Należy opisać wszystkie czynniki, na które narażony jest pracownik:

• I. Czynniki fizyczne – np. hałas, wibracje, promieniowanie.
• II. Pyły – np. pył drzewny, cementowy, węglowy.
• III. Czynniki chemiczne – substancje używane w pracy, wraz z wynikami pomiarów stężeń.
• IV. Czynniki biologiczne – np. kontakt z materiałem zakaźnym, drobnoustrojami.
• V. Inne czynniki – w tym szczególnie niebezpieczne i uciążliwe, np. praca na wysokości, obsługa maszyn w ruchu, praca zmianowa.

Przy każdym czynniku podajemy nazwę i wielkość narażenia (np. natężenie w dB, stężenie w mg/m³) oraz, jeśli to możliwe, odniesienie do wartości dopuszczalnych.

Ważne: Opis warunków pracy, jaki musi znaleźć się na skierowaniu na badania medycyny pracy, powinien zawierać szczegółowe informacje o czynnikach niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych występujących na stanowisku pracy. W szczególności opis ten musi zawierać wielkość narażenia oraz aktualne wyniki badań i pomiarów tych czynników.

Na końcu trzeba wskazać łączną liczbę czynników wpisanych w skierowaniu.

Orzeczenie lekarskie – co dalej?

Po przeprowadzeniu badań lekarz medycyny pracy wydaje orzeczenie lekarskie. Jest to dokument, który potwierdza:

• brak przeciwwskazań do pracy na wskazanym stanowisku lub
• istnienie przeciwwskazań, czyli zakaz wykonywania pracy w określonych warunkach.

Orzeczenie sporządza się w dwóch egzemplarzach – jeden otrzymuje pracownik, a drugi pracodawca. Ten drugi należy wpiąć do akt osobowych.

Gdzie przechowywać orzeczenia lekarskie?

Co do zasady pracodawca musi przechowywać skierowania na badania i orzeczenia związane z badaniami profilaktycznymi pracowników. Wynika to wprost z art. 229 § 7 Kodeksu pracy. Tego typu dokumenty należy dołączyć do akt osobowych, zgodnie z zasadą, że:

• w części A umieszcza się skierowania i orzeczenia z badań wstępnych, jeśli zostały zebrane na etapie ubiegania się o pracę (zanim doszło do zatrudnienia), a także ewentualne dokumenty z badań od poprzedniego pracodawcy;
• w części B przechowuje się orzeczenia z badań okresowych i kontrolnych dotyczące aktualnego stosunku pracy;
• w części C umieszcza się dokumenty związane z zakończeniem pracy. Jeżeli po rozwiązaniu umowy wykonano badania (np. w związku z art. 229 § 5 pkt 5 Kodeksu Pracy) i wydano orzeczenie, to w praktyce dołącza się je do części C, razem z pozostałą dokumentacją „końcową”.

Ważne: Jeżeli pracownik nie zgadza się z decyzją lekarza, ma prawo w ciągu 7 dni wnieść sprzeciw. Wówczas sprawa trafia do komisji lekarskiej, której orzeczenie jest ostateczne.

Przeczytaj również: Jak przejść na elektroniczne akta osobowe? Poradnik krok po kroku

Kiedy nie trzeba wystawiać pracownikowi skierowania na badania?

Choć skierowanie na badania lekarskie jest zasadą, Kodeks pracy przewiduje pewne wyjątki.

Zgodnie z art. 229 § 1 wstępnych badań nie przeprowadza się, gdy:

• pracownik jest ponownie zatrudniany u tego samego pracodawcy na tym samym stanowisku lub o identycznych warunkach pracy, a przerwa w zatrudnieniu nie przekroczyła 30 dni,
• pracownik podejmuje pracę u innego pracodawcy w ciągu 30 dni od zakończenia poprzedniego zatrudnienia i przedstawi aktualne orzeczenie lekarskie potwierdzające brak przeciwwskazań do pracy w warunkach odpowiadających nowemu stanowisku.

Ważne: Z tego zwolnienia nie mogą korzystać osoby zatrudniane przy pracach szczególnie niebezpiecznych.

Kto pokrywa koszty badań lekarskich pracowników?

Koszty wszystkich badań profilaktycznych ponosi pracodawca. Obejmuje to zarówno badania wstępne, okresowe, jak i kontrolne. Pracownik nie może zostać obciążony żadnymi opłatami związanymi z medycyną pracy.

Badania powinny być wykonywane w miarę możliwości w godzinach pracy. Za czas ich trwania pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Jeżeli musi udać się do placówki medycznej znajdującej się w innej miejscowości, przysługują mu również należności jak za podróż służbową (np. zwrot kosztów przejazdu).

Ważne: Niedopuszczalne jest żądanie od pracownika, aby samodzielnie umawiał badania i pokrywał ich koszt – obowiązek ten spoczywa wyłącznie na pracodawcy.

Skierowanie na badania medycyny pracy w praktyce – jak je wystawić?

Wystawienie skierowania na badania lekarskie nie jest trudne, o ile trzymamy się obowiązującego wzoru. Dokument musi być przygotowany na podstawie załącznika nr 3a do rozporządzenia Ministra Zdrowia – oznacza to, że nie można zmieniać jego układu, a jedynie uzupełnić wymagane pola.

W praktyce procedura wygląda następująco:

1. Określ rodzaj badania – wstępne, okresowe lub kontrolne.
2. Wpisz dane pracownika – zgodnie z wymaganiami (imię, nazwisko, PESEL lub inny dokument).
3. Opisz stanowisko pracy i warunki – pamiętaj, aby wskazać czynniki szkodliwe lub uciążliwe wraz z wielkością narażenia.
4. Przygotuj dwa egzemplarze – jeden dla pracownika, drugi do akt osobowych.

Nie zawsze trzeba wypełniać skierowania na badania ręcznie – taki dokument możesz w prosty sposób przygotować w programie kadrowo-płacowym Symfonia R2Płatnik. System automatycznie pobiera dane z kartoteki pracownika oraz z opisu stanowiska pracy, a następnie uzupełnia nimi formularz. Dzięki temu wystarczy wskazać rodzaj badania (wstępne, okresowe lub kontrolne), a program sam wygeneruje skierowanie zgodne z aktualnym wzorem.

Jak wystawić skierowanie na badania lekarskie? Teraz już wiesz!

Skierowanie na badania lekarskie do lekarza medycy pracy to dokument niezbędny do przeprowadzenia badań, które potwierdzą brak przeciwwskazań do wykonywania pracy w określonych przez pracodawcę warunkach. Jego wzór jest ściśle określony w przepisach i trzeba go wypełniać zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia Ministra Zdrowia.

Pracodawca ma obowiązek:

• wystawić skierowanie w dwóch egzemplarzach,
• przechowywać kopię w aktach osobowych pracownika,
• zapewnić badania w godzinach pracy i na własny koszt,
• pilnować terminów badań okresowych i kierować na kontrolne po dłuższej niezdolności do pracy.

Przygotowując skierowania na badania lekarskie warto korzystać z systemów kadrowo-płacowych (np. Symfonia R2Płatnik), które automatycznie pobiorą dane pracownika, co znacznie ułatwia prawidłowe wypełnienie takiego dokumentu.